Με αφορμή τον θάνατο του Χέλμουτ Κολ: Ένα αφιέρωμα στην Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση

Γράφει ο Χαρίτος Αναστασίου, Φοιτητής Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ

Ένας εκ των πατέρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης έφυγε αυτές τις μέρες από την ζωή. Η παρακαταθήκη που μας αφήνει ο Χέλμουτ Κολ τεράστια: παθιασμένος ευρωπαϊστής υπήρξε ο καγκελάριος που συνέβαλλε τα μέγιστα πρώτα για την πολιτική ενοποίηση της ως τότε Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, με αποκορύφωμα την Συνθήκη του Μάαστριχτ, γενέθλια πράξη της Ένωσης. Παράλληλα επί των ημερών του πραγματοποιήθηκε η ενοποίηση της Γερμανίας, ταυτόχρονα με την απάλειψη των μαρξιστικών τυραννιών στην Ανατολική Ευρώπη. Επί της καγκελαρίας του η Ομοσπονδιακή Γερμανία κατέστη η ισχυρότερη οικονομική και εξαγωγική δύναμη της ευρωπαϊκής ηπείρου, παράλληλα με την μοναδική σταθερότητα του νομίσματός της υπήρξε η ατμομηχανή της νομισματικής ενοποίησης.

Το ίδιο το ευρωπαϊκό όνειρο ξεκινάει αιώνες προτού πραγματωθούν οι πράξεις της Ένωσης. Ήδη από τα μεσαιωνικά χρόνια οι χριστιανικοί λαοί της Ευρώπης αισθάνονταν μια κοινή ταυτότητα μεταξύ τους, ως απόγονοι μιας κοινής κλασσικής και χριστιανικής κληρονομιάς. Αν ακούσουμε τα λόγια του ποιητή και στοχαστή Πολ Βαλερύ, Ευρωπαίος ήταν και είναι αυτός που ακολουθεί την ορθολογική φιλοσοφική και επιστημονική παράδοση των Ελλήνων, μέσα από τους κρατικούς θεσμούς και δίκαιο που άφησε η Ρώμη και όλα αυτά υπό το νέο πρίσμα Αγάπης, Πίστης και ηθικής του Χριστιανισμού. Όπως πάλι πολύ σωστά λέγει η υπέροχη Ελένη Γλυκατζή Αρβελέρ μέσα από την Ανατολική Ρωμαϊκή («Βυζαντινή») Αυτοκρατορία βλέπουμε ίσως το πρώτο «ευρωπαϊκό κράτος»: κυριαρχία του ελληνικού πνεύματος στις τέχνες, τα γράμματα και στην επιστημονική αναζήτηση, της ισχύος της πολιτείας και της ανωτερότητας του Δικαίου που μας άφησε η Ρώμη και την χριστιανική ηθική αντίληψη και τις διακριτές σχέσεις Εκκλησίας- Κράτους, όπως επιτάσσει η εντολή «τα του Καίσαρος στον Καίσαρα, τα του Θεού στον Θεό».

Μεταπολεμικά πάνω στα ερείπια δύο παγκόσμιων πολέμων, αμφότεροι αποτέλεσμα ενδοευρωπαϊκών ανταγωνισμών, το ευρωπαϊκό όνειρο άνθησε ξανά σαν μια αναγκαιότητα για την ειρήνευση μιας ηπείρου ιστορικά πεδίο των βιαιότερων συρράξεων. Το ιστορικό λάθος της ταπείνωσης της Γερμανίας δεν επαναλήφθηκε από τους Συμμάχους, παράλληλα τόνοι τροφίμων, φαρμάκων και ενδυμάτων από την Αμερική, υπό το σχέδιο Marshall, έσωσαν την ερειπωμένη δυτική Ευρώπη από την πείνα. Σύντομα έγινε αντιληπτό πως μόνο μέσα από την οικονομική ενοποίηση θα μπορούσαν τα ευρωπαϊκά έθνη να αντιμετωπίσουν τα οικονομικά βάρη του πολέμου, της απώλειας των αποικιών καθώς και της σοβιετικής απειλής. Ήταν στις 18 Απριλίου του 1951 όταν οι έξι, Βέλγιο, Γαλλία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία και Δυτική Γερμανία, υπέγραψαν με την Συνθήκη του Παρισιού την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ). Τα βουνά σιτηρών και ορυκτών που πέτυχε η κοινή αυτή αγορά έπεισαν τα μέλη να προχωρήσουν σε περαιτέρω ενοποίηση. Αυτό επισφραγίστηκε στην 25η Μαρτίου 1957, όταν στον Καπιτωλίνο Λόφο υπογράφτηκε η ιστορική Συνθήκη της Ρώμης, ιδρυτική πράξη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ). Άμεσος προκάτοχός της η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, με την Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992 και με την Συνθήκη της Λισαβώνας το 2007 η σημερινή Ένωση.

Πρώτος πυλώνας της Ένωσης και ίσως ο κυρίαρχος, οι Ευρωπαϊκές Κοινοτικές πολιτικές. Η ενιαία αγορά μαζί με την τελωνειακή, οικονομική και νομισματική ένωση αύξησαν το κοινό πελατών των επιχειρήσεων, αντικαθιστώντας τις μικρές εθνικές οικονομίες. Τέθηκαν για πρώτη φορά κανόνες προστασίας του καταναλωτή και σήμανσης των προϊόντων απέναντι στην ανευθυνότητα και τον δόλο, παράλληλα με την προάσπιση της ανταγωνιστικότητας των αγορών. Οι κοινές αγροτικές και αλιευτικές πολιτικές αύξησαν κατακόρυφα την παραγωγή, την αποδοτικότητα και την διείσδυση νέων τεχνολογιών στο χωράφι και στην θάλασσα, με καινοτόμους κανονισμούς για την διατήρηση της βιοποικιλότητας, των παραδοσιακών προϊόντων και την υγειονομική ασφάλεια των τροφίμων. Με τις ενεργειακές της ρυθμίσεις πέτυχε την σημαντική διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών και του φυσικού αερίου στο ενεργειακό ισοζύγιο, την αποδοτική πυρηνική πολιτική και τον περιορισμό των ρύπων.

Ο Ευρωπαίος πολίτης έκανε την εμφάνισή του. Οι νέες γενιές Ευρωπαίων απολαμβάνουν ελευθερία μετακίνησης, μόνιμης εγκατάστασης, εκπαίδευσης και εργασίας σε μια έκταση από την Λισαβώνα μέχρι το Ελσίνκι. Η μετακίνηση διευκολύνθηκε μέσα από τα πανευρωπαϊκά δίκτυα και με το αεροπορικό ταξίδι από την Ρώμη στην Στοκχόλμη να μετατρέπεται σε πτήση εσωτερικού εντός της ζώνης Schengen. Μέσα από το πρόγραμμα ERASMUS τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια ήρθαν πιο κοντά, χάριν της διάχυσης φοιτητών, εκπαιδευτικών και ερευνητικών προγραμμάτων βελτιώνοντας την ποιότητα της εκπαίδευσης. Η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία οργανώνει αποστολές στον Άρη, τοποθετεί σε τροχιά δορυφόρους κρατών μελών και εξερευνά τα όρια του ηλιακού συστήματος με τα μεγαλύτερα τηλεσκόπια στον κόσμο. Ταυτόχρονα στο CERN γενιές επιστημόνων αποκαλύπτουν τα μυστικά των στοιχειωδών σωματιδίων, έχοντας ήδη προσφέρει το διαδίκτυο και τον παγκόσμιο ιστό στον κόσμο.

Δεύτερος πυλώνας η κοινή αμυντική και εξωτερική πολιτική. Η Ένωση παρεμβαίνει από κοινού σε ειρηνευτικές αποστολές, τα Eurocorps έκαναν αισθητή την παρουσία τους στο Μάλι, Μέση Ανατολή, το Κόσοβο, την Βοσνία και στην αλβανική κρίση. Μόνο εν τη ενώσει τα ολιγάνθρωπα ευρωπαϊκά έθνη κράτη μπορούν να αντιμετωπίσουν τις πολυπληθείς κραταιές και αναδυόμενες υπερδυνάμεις των ΗΠΑ, της Κίνας, της Ινδίας και της Βραζιλίας. Ο ευρωπαϊκός στόλος αντιμετωπίζει την πειρατεία ανοιχτά της Σομαλίας και στα στενά της Μαλαίας.

Τρίτος τέλος πυλώνας η συνεργασία των ευρωπαϊκών δυνάμεων ασφάλειας και των δικαστηρίων της στην αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος, του εμπορίου ναρκωτικών και του λαθρεμπορίου όπλων και ανθρώπων. Η Ευρώπη παραμένει ο ασφαλέστερος τόπος στον κόσμο, με τα τρομοκρατικά χτυπήματα όμως να την πληγώνουν όλο και πιο έντονα. Η κοινή φύλαξη των συνόρων και διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, παράλληλα με ένα ενιαίο δόγμα ασφάλειας απαιτούνται για την προστασία των πολιτών της Ένωσης.

Η αξία των παραπάνω επιτευγμάτων γίνεται μεγαλύτερη με το που αντιληφθεί κανείς το πώς χτίστηκε αυτή η Ένωση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί μοναδικό ίσως παράδειγμα στην παγκόσμια ιστορία όπου κυρίαρχα έθνη αποδέχτηκαν να συν διοικούνται μέσα από ειρηνικά μέσα. Παράλληλα η ίδια συνιστά μια κυρίαρχη οντότητα που δεν παύει να χάνει τον πολύγλωσσο και πολυεθνικό της χαρακτήρα. Η κοινότητα ξοδεύει τεράστια ποσά ετησίως για την διατήρηση των εθνικών και τοπικών γλωσσών, διαλέκτων και ιδιωμάτων στο εσωτερικό της. Η περαιτέρω ολοκλήρωση της ηπείρου οφείλει να διατηρήσει τον πολυεθνικό και πολυδογματικό χαρακτήρα της ηπείρου, ενός οίκου πολλών εθνοτήτων κοινών μετόχων ενός πολιτισμού αποτέλεσμα του εκχριστιανισμένου ελληνορωμαϊκού κόσμου. Προς το παρών η ίδια αποτελεί ένα καθημερινό θαύμα λήψης αποφάσεων από έναν μεγάλο αριθμό διακριτών εθνών, όπου συχνά απαιτείται ομοφωνία.

Η δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού στρατού, ναυτικού και αεροπορίας, παράλληλα με την θέσπιση μιας δυναμικότερης μεταναστευτικής και συνοριακής πολιτικής θα ισχυροποιήσουν την θέση της ήδη μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο. Η ενεργειακή της πολιτική, ιδιαίτερα στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών, των βιοκαυσίμων και της πυρηνικής ενέργειας οφείλει να επεκταθεί όχι μόνο για περιβαλλοντικούς λόγους αλλά και για την μερική ενεργειακή αυτονόμηση της ηπείρου. Το κυριότερο όμως οι Ευρωπαίοι οφείλουν να προασπιστούν τις εθνικές τους υποστάσεις και πολιτισμό απέναντι στην πολυπολιτισμική πλημμυρίδα και επίθεση στις δυτικές αξίες.

Καλό θα ήταν η Ένωση να αντικαταστήσει τον ανεθνικό και κοσμικό της χαρακτήρα με την προβολή των εθνικών και χριστιανικών της στοιχείων. Αυτό θα ήταν το τελικό βήμα για την περαιτέρω της ολοκλήρωση, ενός κοινού πολιτισμικού και πνευματικού οράματος παράλληλα με την διεκδίκηση του κοινού συμφέροντος και του διεθνούς της ρόλου. Μόνο έτσι θα μπορέσει να βρει την ταυτότητά της, μια ταυτότητα ελευθερίας, εθνικών ταυτοτήτων και διάκρισης θρησκευτικής και πολιτικής εξουσίας όπως απαιτεί το ιστορικό της υπόβαθρο απέναντι στον ισλαμικό ουαχαμπικό ολοκληρωτισμό της Μέσης Ανατολής και την αυταρχική ολιγαρχία της κομμουνιστικής Κίνας, της πουτινικής Ρωσίας και των μοναρχιών του Κόλπου.

Ο Χέλμουτ Κολ δεν άφησε απλά ένα ευρωπαϊκό όραμα, όσο και μια ιδεολογική παρακαταθήκη. Εκπρόσωπος μιας ευρωπαϊκής Δεξιάς ο καγκελάριος προώθησε την ευρωπαϊκή ενοποίηση παράλληλα με ριζοσπαστικές φιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές και συντηρητικό κοινωνικό χαρακτήρα. Η Δεξιά που βλέπει σήμερα τα ποσοστά της να αυξάνονται είναι που πρέπει να προωθήσει την ολοκλήρωση και στο απώτερο μέλλον την ομοσπονδιοποίηση του παραδοσιακού χώρου της Ευρώπης, μέσα από την δική της οπτική και αρχές.

Γιατί για να θυμηθούμε και τον Ουγκώ η κοινή ευρωπαϊκή πατρίδα αποτελεί μια νομοτέλεια ανάλογη της ένωσης των ελληνικών πόλεων κρατών. Γιατί από την Σιβηρία μέχρι την Ισλανδία και από τον παγωμένο βορρά στις ζεστές θάλασσες της Μεσογείου ένας ενιαίος κόσμος υφίστατο και θα υφίσταται…

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *