6 Σεπτεμβρίου 1955 – Η ημέρα που άνοιξε η πόρτα εξόδου για τον Ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης

Γράφει ο Θεόφιλος Νικολαΐδης, Επιχειρηματίας

Βρίσκομαι σήμερα σε αυτό τον τόπο γιατί γεγονότα και καταστάσεις με υποχρέωσαν να εγκαταλείψω την γη των προγόνων μου και να εγκατασταθώ οικογενειακώς στην Ελλάδα πριν από αρκετά χρόνια. Ο Ελληνισμός της Κων/πολης δέχτηκε πολλά χτυπήματα μέσα στον 20ο αιώνα, κτυπήματα που σαν κύριο στόχο είχαν να τον αναγκάσουν να ξεριζωθεί από τα πάτρια εδάφη αντίθετα προς κάθε άρθρο της συνθήκης της Λωζάνης που καθόριζε τα της ισότιμης παραμονής των μειονοτήτων στην Κων/πολη και στη Δυτική Θράκη. Μπορεί να άντεξε την στράτευση 31 ηλικιών το 1941 όταν οι Τούρκοι μάζεψαν σχεδόν όλο τον χριστιανικό ανδρικό πληθυσμό και τους οδήγησαν στα βάθη της Ανατολής για να κάνουν τάχα τεχνικά έργα μέσα στο κρύο και στα χιόνια, μπορεί να άντεξε το κεφαλικό φόρο, το γνωστό βαρλίκι το 1942 όταν οι Τούρκοι φορολόγησαν ειδικά τους Έλληνες με έκτακτο φόρο πολλαπλάσιο της περιουσίας ενός εκάστου, αναγκάζοντας τον κάθε Ελληνικής καταγωγής φορολογούμενο να ξεπουλήσει σχεδόν όλη την περιουσία του σε χρονικό διάστημα 15 ημερών για να μην πάει από την μια μέρα στην άλλη στα μπουντρούμια των Τουρκικών φυλακών, αλλά τελικά η πόρτα της μεγάλης εξόδου άνοιξε την αξέχαστη για όλους εμάς νύχτα της 6ης προς την 7η Σεπτεμβρίου του 1955 όταν συνέβησαν τραγικά γεγονότα εις βάρος του Ελληνικού στοιχείου, γεγονότα που έμειναν έκτοτε γνωστά σαν » Τα Σεπτεμβριανά».

Επειδή έχω την εντύπωση ότι τα γεγονότα της 6/7 Σεπτεμβρίου 1955 στην Πόλη είναι από τις πλέον άγνωστες πτυχές της νεοελληνικής ιστορίας σε μεγάλη μερίδα των Ελλήνων και ιδιαίτερα στην νέα γενιά, που αγέννητη τότε δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να τα πληροφορηθεί μέσα από τα σχολικά βιβλία, απεφάσισα να εξιστορήσω γεγονότα που άνοιξαν την πόρτα εξόδου και της δικής μου οικογένειας προς την ξενιτιά.

Η Πόλη στα μέσα της δεκαετίας του ’50 αριθμούσε 1.000.000 κατοίκους, σήμερα φθάνει τα 17.000.000, και από αυτούς 100.000 ήσαν Ελληνικής καταγωγής, οι περισσότεροι με τουρκική υπηκοότητα και λίγες χιλιάδες Έλληνες όχι μόνο στην εθνικότητα αλλά και στην υπηκοότητα.

Αποτελούσαμε λοιπόν τότε το σχεδόν 10% του πληθυσμού αλλά αν πάμε σε αναλογία οικονομικών μεγεθών θα δούμε πως αυτό το 10% είχε την σχεδόν καθολική κυριαρχία στο εμπόριο και την βιομηχανία όχι μόνο της Πόλης αλλά και της Τουρκίας γενικότερα καθώς ανέκαθεν η Κων/πολη ήταν η μητρόπολη του γειτονικού μας κράτους. Όταν θα σας αναφέρω παρακάτω τον αριθμό των Ελληνικών καταστημάτων, των εργαστηρίων, των εργοστασίων, των εκκλησιών που καταστράφηκαν εκείνη τη νύχτα τότε θα αντιληφθείτε την επικυριαρχία των Ελλήνων στην ζωή της Κων/πολης κυρίως στον οικονομικό τομέα. Αυτή η επικυριαρχία είναι και η βασική αιτία των όσων επακολούθησαν.

Οι Τούρκοι ανέκαθεν ήθελαν να συντρίψουν το Ελληνικό στοιχείο και να το ξεριζώσουν από κει και μάλιστα για να είμαι πιο ακριβολόγος οι Νεότουρκοι όχι οι Τούρκοι της Άλωσης που κράτησαν μιαν άλλη πολιτική απέναντι σε όλες τις μειονότητες και που σκοπός του σημερινού όμως άρθρου δεν είναι η εποχή εκείνη.

Προσπαθούσαν να βρούνε διάφορες αφορμές αλλά και μείς προσπαθούσαμε με κάθε τρόπο να μην ενδίδουμε σε αυτές. Και τότε ενεφανίσθη σαν από μηχανής Θεός για τους Τούρκους το Κυπριακό. Οι Τούρκοι, με την προτροπή των Άγγλων που πιστοί στο δόγμα « Διαίρει και Βασίλευε» τους έβαλαν στο παιγνίδι από το παράθυρο, ενώ είναι γνωστόν ότι η Τουρκία από το 1878 και μετά από κυριαρχία 307 ετών εκχώρησε την Κύπρο στην Αγγλία, με την συνθήκη δε της Λωζάνης το 1923 παραιτήθηκε από όλα τα δικαιώματά της επί της Κύπρου. Αυτοί οι Τούρκοι άρχισαν ξαφνικά να αποτελούν ένα μέρος των εμπλεκομένων μερών, να ανησυχούν για την τύχη των ομοθρήσκων τους στο νησί και να καταπιέζουν ξαφνικά τάχα για αντίποινα την Ελληνική κοινότητα της Πόλης. Το καλοκαίρι λοιπόν του 1955 το καζάνι άρχισε να βράζει επικίνδυνα.

Συνεχείς διαδηλώσεις με θέμα την Ένωση της Κύπρου με την Τουρκία, καταγγελίες ότι τάχα το Πατριαρχείο μαζεύει χρήματα και τα στέλνει στην Κύπρο για να βοηθήσει την ΕΟΚΑ, πύρινη ομιλία του πρωθυπουργού Adnan Menderes στις 24 Αυγούστου του 1955 για την θέση της Ελλάδας στην Κύπρο και απειλές για προστασία του τάχα κινδυνεύοντος μουσουλμανικού πληθυσμού ήταν το κατάλληλο σκηνικό για ότι έμελλε να ακολουθήσει.

Τον Αύγουστο του 1955 πραγματοποιήθηκε και η Διάσκεψη του Λονδίνου, μεταξύ Ελλάδας, Μεγ. Βρετανίας και των εμπλεκομένων πλευρών για την διευθέτηση του Κυπριακού προβλήματος. Η Τουρκική κυβέρνηση μη έχοντας άλλο τρόπο να ενισχύσει τη θέση της, οργάνωσε τα Σεπτεμβριανά, με σκοπό να δείξει την ευαισθησία της Τουρκικής κοινής γνώμης στο ζήτημα.

Αφού φορτίζαμε τόσον καιρό το αμόρφωτο και βάρβαρο όχλο, έπρεπε να βρούμε και μία αφορμή για να τον κάνουμε να εκραγεί και να μην αφήσει τίποτα όρθιο στο διάβα του. Και η αφορμή δημιουργήθηκε από την ΜΙΤ, τις γνωστές μυστικές υπηρεσίες της Γείτονος, όπως τεκμηριωμένα αργότερα απεδείχθη. Τα χαράματα της 6ης Σεπτεμβρίου ένας καταγόμενος από την Κομοτηνή πράκτορας, ο Octay Engin ο οποίος είχε προσληφθεί σαν φύλακας στο Τουρκικό Προξενείο στη Θεσ/νίκη, ανατίναξε μετά από οδηγίες μία ποσότητα εκρηκτικής ύλης στο προαύλιο του Προξενείου. Από την έκρηξη σπάσανε κάποια τζάμια από την παρακείμενη οικία του Κεμάλ Ατατούρκ ο οποίος ως γνωστόν είχε γεννηθεί στη Θεσ/νίκη. Εδώ θέλω να προσθέσω ότι ο Engin αργότερα έγινε και νομάρχης εις αναγνώριση των εθνικών υπηρεσιών του.

Νωρίς το απόγευμα της 6ης Σεπτεμβρίου κυκλοφόρησε σε έκτακτo παραρτήματα η εφημερίδα ISTANBUL EXPRESS με την ψεύτικη είδηση ότι οι Έλληνες στην Θεσ/νίκη πυρπόλησαν το σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ και μάλιστα παρέθεταν παραποιημένες φωτογραφίες του Προξενείου μετά την έκρηξη σαν το πυρπολημένο σπίτι του Ατατούρκ.

Πιστεύετε ότι χρειαζόταν τίποτε άλλο για ξεκινήσει η μακριά νύχτα του Ελληνισμού της Πόλης;

O Τουρκικός όχλος καλά προετοιμασμένος από πριν και καθοδηγούμενος από την Τουρκική κυβέρνηση, εμφανίστηκε στις 7 το απόγευμα της 6ης Σεπτεμβρίου από το πουθενά, εφοδιασμένος με κάθε εργαλείο καταστροφής όπως λοστοί, σκεπάρνια, τσεκούρια, μαδέρια και δεν άφησε ούτε μία επιχείρηση Ελληνική όρθια, ούτε μία εκκλησία, δεν σεβάστηκαν ούτε τους νεκρούς αφού μπήκαν στα Ελληνικά νεκροταφεία άνοιξαν τους τάφους και πέταξαν τα λείψανα έξω.

Στις δε ακραίες συνοικίες και τα προάστια του Βοσπόρου μπήκαν σε σπίτια Ελληνικά, τα λεηλάτησαν, τα έκαψαν, βίασαν τις κόρες μπρος στους πατεράδες και τις γυναίκες μπρος στους συζύγους και γενικά λεηλάτησαν τις περιουσίες και τις ψυχές μας.

Και το σημαντικότερο; Όλα προετοιμάστηκαν με τρομερή μυστικότητα και κανένας από μας δεν υποπτεύθηκε τι έμελλε να γίνει ενώ οι Τούρκοι, και όχι μόνο αυτοί που συμμετείχαν στις καταστροφές, το ήξεραν.

Μόλις δόθηκε το σύνθημα, οι διαδηλωτές ξεχύθηκαν στους δρόμους και καθοδηγούμενοι από τους νέους της κάθε γειτονιάς κτυπούσαν τις πόρτες των Ρωμιών, τους πετούσαν έξω, έμπαιναν μέσα και τα έκαναν γυαλιά καρφιά. Ότι δεν μπορούσαν να κλέψουν το κατέστρεφαν. Έμπαιναν στα σπίτια και επειδή δεν μπορούσαν να κλέψουν τα ψυγεία τα πετούσαν κάτω από τα παράθυρα. Η αρχική ιδέα ήταν να δώσουν ένα γερό μάθημα στους γκιαούρηδες. Όπως γίνεται συνήθως όμως σε τέτοιες περιπτώσεις που κυβερνά ο νόμος του όχλου, οι οργανωτές (κυβέρνηση και αστυνομία) έχασαν γρήγορα τον έλεγχο και έτσι άρχισαν τα έκτροπα.

Ούτε τους νεκρούς τους άφησαν απείρακτους. Ταφόπετρες κατεστράφησαν, τάφοι βεβηλώθηκαν, νεκροί ξεθάφτηκαν.

Η κατάσταση στην Πόλη την επομένη 7η Σεπτεμβρίου είναι δύσκολο να περιγραφεί. Στη Μεγάλη Οδό, στο Πέρα, όλα τα καταστήματα ήταν κατεστραμμένα και όλα τα εμπορεύματα πεταμένα στο δρόμο. Για να περπατήσει κανείς έπρεπε να ανεβοκατεβαίνει σε λόφους από υφάσματα, γουναρικά, σπασμένα γυαλικά και τζάμια από τις βιτρίνες, πεταμένα τρόφιμα , αναποδογυρισμένα ψυγεία και άδεια χρηματοκιβώτια. Εικόνα βιβλικής καταστροφής.

Οι περισσότερες Ελληνικές εκκλησίες καμένες, τα ιερά δισκοπότηρα πεταμένα στους δρόμους αφού την προηγούμενη νύχτα ο άγριος όχλος τα χρησιμοποίησε σαν ουροδοχεία. Το ότι ζήσαμε εκείνο το βράδυ οι Έλληνες οφείλεται στο γεγονός ότι η Τουρκική κυβέρνηση τρομοκρατημένη από το μέγεθος της καταστροφής και την απώλεια ελέγχου της κατάστασης, κήρυξε γύρο στα μεσάνυχτα το στρατιωτικό νόμο.

Αν σκεφτεί κανείς ότι η διάρκεια των γεγονότων ήταν μόνο 4-5 ώρες, αναρωτιέται πως κατάφεραν να κάνουν τόσες τρομερές ζημιές.”

Δεν θέλω άλλο να αναφερθώ λεπτομερώς στο σκηνικό των καταστροφών. Άλλωστε πέρασαν ήδη 62 χρόνια από τότε και σήμερα υποτίθεται πως αναπνέουμε τον αέρα μιας άλλης εποχής. Το μέγεθος της καταστροφής αλλά και το μέγεθος της Ελληνικής κοινότητας της Κων/πολης το δίνει η απογραφή των ζημιών της νύχτας του Αγίου Βαρθολομαίου της Πόλης. Εκείνη λοιπόν την νύκτα κατεστράφησαν:

-2.600 Σπίτια
-4.348 Καταστήματα, ένα από αυτά ήταν και του πατέρα μου γιαυτό είμαι τώρα εδώ.
-110 Ξενοδοχεία
-27 Φαρμακεία
-21 Εργοστάσια
-73 Εκκλησίες
-35 Σχολεία
– 3 Εφημερίδες
– 5 Αθλητικά Σωματεία

Όσα έγιναν εκείνη τη νύχτα δικαίωσαν τους εμπνευστές της και τους σκοπούς τους.

Η μεγαλύτερη όμως καταστροφή έγινε στις ψυχές των Ελλήνων που φοβισμένοι, κουρασμένοι μη αντέχοντας πάλι να ξεκινήσουν από την αρχή χωρίς καμία σιγουριά για το μέλλον, άρχισαν κατά χιλιάδες να αναχωρούν από τη γη των προγόνων, των μύθων και των παραδόσεων.

Έτσι πράγματι αυτή η νύχτα δικαιώνει τον τίτλο του σημερινού άρθρου. Εκείνη τη νύχτα άνοιξε η πόρτα για την μαζική έξοδο του Ελληνισμού της Κων/πολης. Του Ελληνισμού που αριθμεί σήμερα μόλις και μετά βίας 2000 ψυχές γερόντων, απόρων, αρρώστων και που με μαθηματική ακρίβεια θα μηδενιστεί στο σύντομο μέλλον.

Βέβαια οι αριθμοί είναι αμείλικτοι σε βάρος όλων των Ελληνικών κυβερνήσεων από το 1955 έως σήμερα. To1955 κατοικούσαν 100.000 Έλληνες στην Κων/πολη και στην Δυτική Θράκη 85.000 Μουσουλμάνοι. Σήμερα όπως προανέφερα ζουν στην Κων/πολη μόλις και μετά βίας 2.000 ομογενεις. Στην Δυτική Θράκη οι 85.000 έχουν γίνει 130.000 επισήμως και ανεπισήμως πολλοί περισσότεροι.

Τα συμπεράσματα για την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας αφήνονται στην κρίση κάθε λογικού αναγνώστη που γνωρίζει αριθμητική.

Τελειώνοντας θα ήθελα να σας γνωρίσω ότι για το σημερινό μου κείμενο, εκτός από προσωπικές μνήμες και οικογενειακές αφηγήσεις, πήρα χρήσιμα βοηθήματα από το βιβλίο με τίτλο » Σεπτεμβριανά-Η νύχτα των κρυστάλλων του Ελληνισμού της Πόλης»

Των κρυστάλλων εκείνων ο ήχος, καθώς τα κατέβαζε κάτω σπάζοντάς τα ο Τουρκικός όχλος, θα μείνει παντοτινός απόηχος στα αυτιά ενός μικρού τότε παιδιού , που κουκουλωμένο στο κρεβάτι του προσπαθούσε να μην ακούει ούτε τις βιτρίνες που έσπαζαν ούτε τον όχλο που αλαλάζοντας έψαχνε μέσα στα στενά για τα προσημειωμένα Ελληνικά καταστήματα. Ενός παιδιού που ακολουθώντας τους νόμους της φύσης μεγάλωσε και σας εξιστορεί τώρα τα γεγονότα της αξέχαστης εκείνης νύχτας που χάραξαν την πορεία και του δικού του πεπρωμένου καθώς ένα χρόνο ακριβώς αργότερα, την 6η Σεπτεμβρίου του 1956, το απόγευμα, μπήκε στο πλοίο της μεγάλης φυγής και γυρίζοντας πίσω το βλέμμα εγκλώβισε για πάντα στην καρδιά του, τον τρούλο της Αγιά Σοφιάς καθώς ο ήλιος του δειλινού τον στόλιζε με πορφυρές ανταύγειες εκεί που η άκρη της Ευρώπης σμίγει με το Βόσπορο….

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *